Gelecek “Anlam” Şirketlerinin Olacak, Karlılık Miyoplarının Değil!

BCorporation-Bloh-header

(Bu makalem Platin Dergisi Mayıs sayısında yayınlanmıştır.)

Ekonomist Milton Friedman 1970’de yazdığı ünlü makalesinde şirketleri sadece kar etmeye odaklanmaya yönlendirir, sosyal sorumluluk projelerinin vakit kaybı olduğunu söyler ve hissedarlar memnuniyetinin yöneticiler için tek öncelik olması gerektiğini iddia eder.

ODTÜ’de işletme okuduğum ve Koç Üniversitesi’nde işletme yüksek lisansı yaptığım yıllarda Friedman’ın bu öğretisi bizler için baş tacıydı doğrusu. Şirket dediğiniz şey, gelirlerini maksimize, gelirlerini minimize etmek dışında hiç bir derdi olmayan, insanlığa yabancılaşmış, duygu yoksunu garip bir varlıktı zihinlerimizde.

Günümüzde de pek çok iş insanının aynı kısır bakış açısına takılıp kaldığını üzülerek gözlemliyorum. Şahsen tanıştığım pek çok CEO ve onların hesap verdiği yönetim kurulu üyelerinin tek derdi karlılık. Hatta uzun dönemde karlılık da değil, önlerindeki 3 aylık, hadi bilemediniz bir yıllık dönemdeki elde edilecek kazanç dışında hiç bir şeyi görmüyor gözleri.

Oysa son dönemde olan bitenleri incelediğimizde ilginç bir olgu çıkıyor karşımıza. Artık yeni nesil müşteriler şirketlerin dünyaya olumlu katkı yapmasını istiyorlar. Sadece kısa vadeli karlılığa odaklanan şirketlerin bu yeni nesil müşterilerin kalbini kazanması imkansız. Tüketiciler dünyaya olumlu katkıyı yapan markaları tercih ediyor, onları deyim yerindeyse ihya ediyor, diğerlerini ise dışlıyorlar.

Aynı olgu çalışanlar için de geçerli. En nitelikli çalışanlar da dünyaya olumlu bir katkısı olan işverenleri tercih ediyorlar.

Sadece maddi imkanlar, özellikle de yeni kuşak yeteneklerin, ilgisini çekmeye yetmiyor. Bu köşede Nisan ayında yayınlanan yazımda da belirttiğim gibi, insanlar iş hayatında “anlam” arayışı içindeler. Ve şirketinizin insanlığa, dünyaya değer katması, hiç şüphesiz ki çalışanlarınız için anlam yaratmasının en gerçekçi yolu.

Peki neyi kastediyorum “insanlığa ve dünyaya olumlu katkı” derken?

Hayır, sadece çevreye zarar vermekten kaçınmaktan ya da birer vicdan temizleyicisi gibi algılanan suni “Sosyal Sorumluluk” projelerinden bahsetmiyorum.

Müşterilerin arzusu şirketlerin yaptıkları esas işle dünyanın daha iyi bir yere dönüşmesinden aktif rol oynamaları. Esas işlerinde dünyanın ve insani değerlerin canına okuyan, sonra da vicdanları rahatlatan sosyal sorumluluk projelerini destekleyen şirketler bilinçli müşteriler tarafından itici bile bulunuyorlar.

Aslında müşterilerin şirketlerden olumlu katkı beklentilerinin seviyesi de sürekli olarak evrimleşiyor.

Yönetim düşünürü Michael Porter, eskiden şirketlerin dünyaya kötülük yaparak kazandıkları parayı sosyal projelere aktardığını, ikinci dönemde yaptıkları işin dünyaya ve insanlığa yaptıkları kötülüklerini azaltmaya çalıştıklarını, bugün ise doğrudan “iyi şeyler” yaparak kar eden şirketlerin döneminin geldiğini iddia ediyor.

Aslında dünyaya ve insanlığa iyilik yaparak para kazanan şirketlere bir isim de verilmiş durumda “B Şirketleri”.

B kısaltması İngilizce “benefit” kelimesinin ilk harfinden geliyor. Benefit’in Türkçesi “yarar” demek. B Şirketleri sadece hissedarlarının değil, çalışanlarının, müşterilerinin, toplumun ve doğal çevrenin de yararına iş yapan kar amaçlı firmalar.

Evet, yanlış okumadınız, B Şirketleri de kar etmeyi hedefliyorlar ve pek çok B Şirketi son derece de karlı aslında.

Ama B Şirketleri karı yaptıkları işle insanlığa sağladıkları yarar üzerinden ediniyor ve daima kar ile insanlığa fayda arasındaki dengeyi gözetiyorlar. B Şirketleri asla birer sivil toplum kuruluşu değiller, onlar “yarar” sağlayarak da karlılığın mümkün olabileceğinin canlı birer kanıtılar.

Amerika’da özel bir sertifika almanız gerekiyor B Şirketi olabilmeniz için (Şu siteye bir göz atın isterseniz: https://www.bcorporation.net/.)

Şu anda aralarında Etsy (küçük işletmeler için e-ticaret platformu), Patagonia (doğa sporları malzemeleri), Kickstarter (topluluk fonlaması platform), Warby Parker (çevrim için gözlük perakendecisi) ve Seventh Generation (temizlik malzemeleri üreticisi) gibi son derece başarılı girişimlerin bulunduğu 1.600’un üzerinde B Şirketi var.

Tek tek ele alındıklarında B Şirketleri sosyal ve çevresel bağlamda en yüksek standartları tutturuyorlar. Yasalara tam uyum, şeffaflık ve güçlerini kullanarak sosyal ve çevresel problemlere çözümler getirmek, B Şirketi olmanın kuralları arasında.

Öte yandan B Şirketleri hep birlikte ticaretin insanlığa iyilik getirebilecek şekilde de yapılabileceğini ortaya koyan bir hareketi tetikliyorlar. Ki bence dünyaya asıl önemli katkıları bu zaten; kapitalist toplumun zihinsel yapısında değişimin öncüsü olmak.

Henüz B Şirketi statüsüne kavuşmuş Türk şirketi yok. Ama Türk tüketicisinin şirketlerden beklentilerinde önemli değişimleri gözlemlemeye başlamış bulunuyoruz. Özellikle sosyal medya üzerinden organize olan tüketicilerin, çevrecilik, toplumun gelişimine katkı gibi konularda şirketlere baskı kurduklarını ve zaman zaman sonuç da alabildiklerini görüyoruz. Bu etkinin önümüzdeki yıllarda artacağını bekleyebiliriz.

Benim şirket yöneticilerine önerim bir an önce B Şirketi olma konusunda kafa yormaya başlamaları, çünkü bu oldukça zorlu ve meşakkatli bir süreç.

Şirketinizin bütün iş modelini gözden geçirmeniz, kullandığınız kaynaklardan, sağladığınız faydaya kadar her şeyi yeniden ele almanız gerekiyor.

Unilever gibi köklü firmaların da bu yola girdiğini ve bir Unilever ortaklığı olan Ben & Jerry’s dondurmacısının B Şirketi sertifikası almaya hak kazandığını söylesem trendin ne kadar güçlü olduğunu biraz daha netleştirmiş olurum sanırım .

Hadi vakit kaybetmeyin, B Şirketi dönüşüm sürecini biran önce başlatın. Çünkü gelecek dünyaya katkı yaratan, anlamlı işler yapan şirketlerin olacak.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s